Fort Anioła to pruska fortyfikacja z połowy XIX wieku, która przez ponad 160 lat pełniła rolę punktu obserwacyjnego i obronnego Świnoujścia. Dziś to jedno z ciekawszych muzeów militarnych na polskim wybrzeżu, gdzie można zejść do podziemnych kazamat, wejść na taras widokowy i zobaczyć, jak zmieniała się architektura militarna przez trzy epoki – pruską, niemiecką i radziecką. Nazwa fortu nawiązuje do rzymskiego Zamku Świętego Anioła, choć podobieństwo widać głównie z lotu ptaka.
Obiekt znajduje się praktycznie w Parku Zdrojowym, więc można tu trafić spacerując po centrum miasta.
- niesamowite widoki z tarasu
- unikalne podziemne kazamaty
- ciekawe wystawy militariów
- historia od pruskich armat do radzieckich anten
- piękny park wokół fortu
Historia fortu – od pruskich armat po radzieckie anteny
Budowę rozpoczęto w 1854 roku za panowania pruskiego króla Fryderyka Wilhelma IV. Fort miał bronić zachodniej części Twierdzy Świnoujście od strony lądu – razem z trzema innymi fortami tworzył kompleksowy system obronny miasta. Trójkondygnacyjna rotunda z tarasem i basztą obserwacyjną była jak na tamte czasy solidnym punktem artyleryjskim. Na parterze stała piechota z bronią ręczną, wyższe kondygnacje zajmowała lekka artyleria polowa. Armaty i amunicję ciągnięto na górę linami przez owalne otwory w stropach – można je zobaczyć do dziś.
W okresie międzywojennym fort przejęła marynarka niemiecka i dostosowała go do walki z bronią chemiczną. Podczas II wojny światowej obiekt gruntownie zmodernizowano – pojawił się prąd, centralne ogrzewanie, radar, radiostacja, telegraf i telefon. Pełnił wtedy funkcję posterunku obserwacji powietrznej. Po wojnie trafił w ręce Rosjan, którzy dobudowali na baszcie maszt z antenami radiowymi i radiolokacyjnymi. Rosjanie opuścili fort dopiero w grudniu 1992 roku.
Oficjalna nazwa to Fort III, ale od ponad stu lat używa się nazwy „Engelsburg” – Zamek Anioła. Z lotu ptaka widać, że obiekt zbudowany na planie pięciokąta rzeczywiście przypomina rzymski pierwowzór powstały 1700 lat wcześniej, choć żadne dokumenty nie potwierdzają wprost, że to była świadoma inspiracja pruskiego konstruktora.
Co można zobaczyć w forcie
Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem, co ma sens – bez opowieści o tym, co kryje się za poszczególnymi pomieszczeniami, fort byłby tylko zbiorem ciemnych korytarzy i sal. Przewodnik oprowadza po trzech kondygnacjach, pokazuje strzelnice w grubych murach, spiralne kamienne schody i owalne otwory, którymi transportowano amunicję.
W środku działa kilka stałych wystaw. Można obejrzeć kolekcję sprzętu nawigacyjnego, porcelanę, biżuterię z bursztynu i szkło artystyczne. Jest też sala z wystawą bursztynów – podobno znajdują się tam naprawdę ciekawe okazy. Oprócz tego odbywają się wystawy czasowe malarstwa i rzeźby różnych autorów.
Największym zaskoczeniem jest taras na dachu. Na dziewiętnastowiecznych murach leży gruba warstwa ziemi – jeszcze z czasów pruskich – na której posadzono trawnik, krzewy róż i ustawiono ławki. W centralnej części stoi betonowy bunkier (niedostępny ze względu na zły stan techniczny), ale reszta tarasu to praktycznie mini ogród z widokiem na okolicę. Uważni zwiedzający mogą znaleźć na cegłach stemple producentów – dawnych cegielni nad Zalewem Szczecińskim, które już nie istnieją. Czasem ziemia „oddaje” łuski po nabojach – małe relikty przeszłości.
Strzelnica, kopalnia bursztynu i inne atrakcje
Fort to nie tylko muzeum. Na terenie obiektu działa strzelnica, gdzie można spróbować sił w strzelaniu z różnych rodzajów broni. Jest też kopalnia bursztynu – atrakcja raczej dla dzieci, które mogą poszukać kawałków „bałtyckiego złota” w specjalnie przygotowanym miejscu.
Dostępny jest grill i miejsce na ognisko, więc fort można wynająć na imprezy grupowe. W Sali Kominkowej mieści się kawiarnia z bezpłatnym wstępem – można tu wpaść na kawę bez zwiedzania całego obiektu.
Na tarasie fortu można znaleźć niemieckie okulary ochronne, które były częścią wyposażenia na wypadek wybuchu bomby atomowej. To jeden z wielu śladów radzieckiej obecności w obiekcie.
Wydarzenia kulturalne w forcie
Fort Anioła stał się ważną placówką kulturalną Świnoujścia. Organizuje się tu wernisaże, wystawy fotografii, koncerty muzyczne, spotkania z artystami i poetami. Zdarzają się też pokazy walk rycerstwa średniowiecznego. Warto sprawdzić kalendarz wydarzeń przed wizytą – może akurat traficie na coś ciekawego.
Dla kogo jest ta atrakcja
Fort to dobre miejsce dla miłośników historii wojskowości i architektury militarnej. Dzieci mogą się nudzić podczas oprowadzania po kazamatach, ale strzelnica i kopalnia bursztynu powinny je zainteresować. Rodziny z młodszymi dziećmi raczej nie będą zachwycone – ciemne korytarze i wystawy to nie jest to, co trzyma uwagę pięciolatka.
Osoby zainteresowane architekturą docenią eklektyzm epok – pruskie mury, niemieckie modernizacje i radzieckie dobudówki tworzą ciekawy miszmasz stylów. Taras widokowy to bonus, zwłaszcza latem, gdy kwitną róże.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Fort znajduje się przy ulicy Jachtowej, praktycznie w Parku Zdrojowym. Z centrum Świnoujścia można dojść pieszo w kilkanaście minut. Jeśli ktoś przyjeżdża samochodem, w okolicy jest parking.
Zwiedzanie możliwe tylko z przewodnikiem – warto to mieć na uwadze planując wizytę. Ceny biletów i dokładne godziny otwarcia najlepiej sprawdzić na stronie fortu lub zadzwonić przed przyjazdem, bo mogą się zmieniać w zależności od sezonu. Do kawiarni w Sali Kominkowej wstęp jest bezpłatny przez cały rok.
Na zwiedzanie samego fortu wystarczy godzina, może półtorej jeśli ktoś chce dokładnie obejrzeć wszystkie wystawy i spędzić chwilę na tarasie. Jeśli planujecie skorzystać ze strzelnicy lub kopalni bursztynu, dodajcie kolejną godzinę.
Fort jest stale remontowany i konserwowany, więc niektóre części mogą być czasowo niedostępne. Warto to sprawdzić przed wizytą, żeby uniknąć rozczarowania.